Εμβληματικές Κοινότητες για τη Μεσογειακή Διατροφή: Ο ρόλος τους στη διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας και η σύνδεσή της με την αναπτυξιακή προοπτική ως «ατμομηχανή» αλλά και καταλύτης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης.

 

Η από 16 Νοεμβρίου 2010 εγγραφή της Μεσογειακής Διατροφής στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO και η μετέπειτα διεύρυνση των χωρών και των Εμβληματικών Κοινοτήτων που υποστήριξαν την υποψηφιότητα της Μεσογειακής Διατροφής στους παγκόσμιους θησαυρούς της UNESCO, έδωσε την ευκαιρία στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία, την Κροατία, την Κύπρο, το Μαρόκο και την Πορτογαλία και στις Εμβληματικές τους Κοινότητες (Κορώνη, Soria, Cilento, Hvar & Brac, Αγρός, Chefchaouen, Tavira) να επικοινωνήσουν τον εθνικό και τοπικό τους πολιτισμό.

Η Κορώνη, η Soria, το Cilento, το Hvar & το Brac, ο Αγρός, το Chefchaouen και η Tavira επιλέχθηκαν, όχι τυχαία, από τα αρμόδια υπουργεία των χωρών τους, αλλά επειδή αποτελούν υπόδειγμα τοπικών κοινωνιών. Συνδυάζουν αρμονικά το δίπτυχο α) αντιπροσώπευση των παραδοσιακών δομών καλλιέργειας, εθίμων, διατροφικών συνηθειών και φυσικά τοπικών προϊόντων διατροφής και β) όλες οι εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής συνοδεύονται από ένα πλούσιο τραπέζι.

Ο όρος «Μεσογειακή  Διατροφή» εκφράζει το διατροφικό μοντέλο των λαών που ζουν γύρω από την λεκάνη της Μεσογείου και είναι συνώνυμος με την υγιεινή διατροφή, τη μακροζωία και τα χαμηλά ποσοστά εμφραγμάτων και καρκίνου. Κυρίαρχη θέση στο εν λόγω μοντέλο έχουν τα λεγόμενα προϊόντα της Μεσογειακής τριλογίας: το σιτάρι, η ελιά και το σταφύλι, τα οποία μαζί με τα παράγωγά τους (αλεύρι, λάδι, κρασί) αποτελούν τα χαρακτηριστικά της διατροφής, αλλά και του πολιτισμού των Μεσογειακών χωρών.

Η διακρατική πρόταση για την ένταξη της Μεσογειακής Διατροφής στον Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας προέκυψε ακριβώς από την κοινή πεποίθηση ότι οι λαοί που ζουν γύρω από τη λεκάνη της Μεσογείου έχουν διαμορφώσει με το πέρασμα του χρόνου ένα διατροφικό πολιτισμό που έχει κοινά χαρακτηριστικά. Έτσι, η Μεσογειακή Διατροφή κατοχυρώθηκε ως ένα ολοκληρωμένο και πολυδιάστατο αγαθό, που το συνθέτουν τα τοπικά αγροτικά προϊόντα, οι μέθοδοι παραγωγής, το αγροτικό τοπίο, το κλίμα και το έδαφος, οι διατροφικές συνήθειες, όλες οι εκφάνσεις κοινωνικής ζωής, ο πολιτισμός, τα ήθη και έθιμα, η παράδοση.

Η Μεσογειακή Διατροφή μπορεί και πρέπει να αποτελέσει βασικό αναπτυξιακό εργαλείο, εκφράζοντας έναν ιδιαίτερο, μοναδικό τρόπο ζωής αλλά και αξιοποιώντας μέρος του ελληνικού πλούτου (ιστορικού, κοινωνικού και πολιτιστικού) που τη διαμορφώνει. Πρέπει να επαναδιαμορφωθεί η σχέση μεταξύ της αξιοποίησης και της ανάδειξης της Μεσογειακής Διατροφής, ως αγαθό άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, με τη βιώσιμη αειφόρο ανάπτυξη. Η σύγχρονη πρόκληση είναι η σύνδεσή τους με τέτοιους όρους και προϋποθέσεις προκειμένου να υπάρξει μια νέα σχέση μεταξύ κοινωνίας και φύσης. Όπως ακριβώς δε μπορεί σήμερα να υπάρξει ανάπτυξη χωρίς το σεβασμό στη φυσική  κληρονομιά, έτσι κι ο σεβασμός στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά και η ανάδειξη αλλά και αξιοποίησή της μας δίνουν μια εξαιρετική ευκαιρία γι’ αυτό. Η Μεσογειακή Διατροφή είναι μια κληρονομιά που συνεχώς αναδημιουργείται και δεν είναι τίποτε άλλο απ’ τη δύναμη που έχει η ανθρώπινη δημιουργικότητα να ξεπερνάει την εποχή της, και να κάνει γέφυρες στο μέλλον.

Η αναγνώριση της Μεσογειακής Διατροφής από την UNESCO έχει απτά οικονομικά οφέλη, αφού:

α) δίνει την ευκαιρία να αναδειχθούν οι τοπικές καλλιέργειες,

β) μπορεί να λειτουργήσει ως ένα αποτελεσματικό μέσο προώθησης των τοπικών αγροτικών προϊόντων όπως το ελαιόλαδο, τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια και το κρασί, τα οποία αποτελούν και τη βάση της Μεσογειακής Διατροφής και

γ)  συμβάλει στην προβολή και την ανάπτυξη της χώρας μας.

Η Μεσογειακή Διατροφή ως πολιτισμικό αγαθό μπορεί και πρέπει να τεθεί πρώτον στην υπηρεσία της οικονομικής ανάπτυξης, με τρόπο βέβαια που δεν ευτελίζει τον πολιτισμό αλλά τον αξιοποιεί. Η άρνηση αυτής της πραγματικότητας με προσήλωση σε παρωχημένες αντιλήψεις στερεί τις κοινωνίες από ένα σημαντικό αναπτυξιακό πόρο και ταυτόχρονα οδηγεί σε απαξίωση και καταστροφή της ίδιας της πολιτιστικής κληρονομιάς. Δεύτερον, στις σύγχρονες αντιλήψεις για την οικονομική ανάπτυξη, η πολιτιστική κληρονομιά αναγνωρίζεται ταυτόχρονα ως ατμομηχανή, αλλά και ως καταλύτης οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Η πρόκληση είναι η επιτυχής ένταξη της διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς στο οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον με ένα αποτελεσματικό πλαίσιο διαχείρισης της αλλαγής. Τρίτον, η διεθνής εμπειρία είναι πλούσια σε παραδείγματα όπου η επιτυχής εφαρμογή της νέας αυτής προσέγγισης στην οικονομική αξία της πολιτιστικής κληρονομιάς αντέστρεψε την παρακμή και οδήγησε σε οικονομική και κοινωνική ανασυγκρότηση.

Η Μεσογειακή Διατροφή, κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς είναι το «χρυσό αυγό» και μπορεί να γίνει μια απίστευτη πηγή πλούτου για τη χώρα. Εν μέσω της βαθιάς οικονομικής ύφεσης που αντιμετωπίζουμε πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν μας ότι η Ευρώπη είναι κάτι πολύ πιο μεγάλο και βαθύ από το ευρώ ή την εσωτερική της αγορά. Η ιστορία μάς έχει διδάξει ότι οι κρίσεις έρχονταν και έφευγαν. Όμως, η πολιτιστική μας κληρονομιά, όλα αυτά που έχουμε κληρονομήσει και το πώς θα τα κληροδοτήσουμε στις επόμενες γενιές, είναι αυτά που μας θυμίζουν ότι υπάρχει κάτι που συνδέει το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον μας. Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι ο πολιτισμός δεν είναι είδος πολυτελείας. Είναι αγαθό που χρήζει αξιοποίησης.

Η Ελλάδα έχει τώρα την ευκαιρία να αξιοποιήσει το προϊόν «πολιτισμός». Η πρώτη ύλη υπήρχε, ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για τον επισκέπτη, αλλά δεν είχε προστιθέμενη αξία. Έχουμε μια μοναδικής τάξεως ευκαιρία να αναπτύξουμε τον πολιτισμό, συνδέοντάς τον άμεσα με την αγροτική ανάπτυξη και τον τουρισμό, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά δυναμικό και σύνθετο μοντέλο ανάπτυξης.

Η προώθηση της Μεσογειακής Διατροφής ως συστατικού στοιχείου της άυλης κληρονομιάς της Ελλάδας, η προώθηση του διαπολιτισμικού διαλόγου μεταξύ των χωρών που συνυπέβαλαν την πρόταση υποψηφιότητας της Μεσογειακής Διατροφής στην UNESCO και η διάχυση όλου αυτού του εγχειρήματος σε όλο τον κόσμο, θα έχει ως συνέπεια τη δημιουργία πολλαπλών οφελών που αντανακλούν στην αναπτυξιακή προοπτική της χώρας μας.

Εν κατακλείδι, η σύνδεση των ανθρώπων με την ιστορία και τον πολιτισμό τους, είναι η καλύτερη ευκαιρία για να γνωρίσουν τον εαυτό τους, να βρουν τη θέση τους στη ροή του χρόνου και να προσδιορίσουν  το μέλλον τους.

Βίκυ Ιγγλέζου

Διευθύντρια Μανιατακείου Ιδρύματος

Τεχνικός Σύμβουλος για τη Μεσογειακή Διατροφή της Εμβληματικής Κοινότητας της Κορώνης

 

 

Google analytics code maybe ?