Περιφερική Αρτηριακή Νόσος, Καρδιαγγειακός Κίνδυνος και Μεσογειακή Διατροφή

Δημοσθένης Παναγιωτάκος1, DrMedSci, Χριστίνα Χρυσοχόου2, MD, PhD, Katherine Esposito3, MD, PhD, και Dario Giugliano4 MD, PhD.

1 Τμήμα Διατροφής και Διατροφολογίας, Σχολή Επιστημών Υγείας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα, Ελλάδα

2 Α’ Καρδιολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ελλάδα

3 Τμήμα Πειραματικής Ιατρικής, Β’ Πανεπιστήμιο Νάπολης, Νάπολη, Ιταλία

4 Τμήμα Ιατρικών, Χειρουργικών, Νευρολογικών και Μεταβολικών Επιστημών, Β’ Πανεπιστήμιο Νάπολης, Νάπολη, Ιταλία

 

Η εμφάνιση της Περιφερικής Αρτηριακής Νόσος (ΠΑΝ) ή περιφερική αποφρακτική αρτηριοπάθεια (ΠΑΑ), η οποία αναφέρεται στην απόφραξη των μεγάλων αρτηριών του σώματος, εκτιμάται ότι περίπου στο 12-14% του γενικού πληθυσμού και φθάνει το 20% σε άτομο άνω των 70 ετών. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 70-80% των ασθενών δεν παρουσιάζουν κάποιο σύμπτωμα και μόνο ένα μικρό ποσοστό παρουσιάζει σοβαρά συμπτώματα. Σημαντικοί παράγοντες κινδύνου αποτελούν το κάπνισμα, η έλλειψη σωματικής άσκησης, η δυσλιπιδαιμία, η υπέρταση, ο διαβήτης, και συνεπώς το μεταβολικό σύνδρομο. Ήδη από τις αρχές του 1990, έρευνες έχουν δείξει τη συσχέτιση μεταξύ ΠΑΑ και θνησιμότητας από καρδιαγγειακά νοσήματα. Η διατροφή αποτελεί εδώ και χρόνο πεδίο έρευνας σε σχέση με τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, με τους παράγοντες κινδύνου να είναι ίδιοι με αυτούς του μεταβολικού συνδρόμου, όπως η δυσλιπιδαιμία, η υπέρταση και ο διαβήτης. Μια πρόσφατη συστηματική έρευνα στη βιβλιογραφία βασίστηκε σε 15 αντίστοιχες μελέτες παρατήρησης, οι οποίες αξιολόγησαν την απευθείας επίδραση της διατροφής με τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων με τον αποδοτέο κίνδυνο σε άτομα που ακολουθούν ένα ανθυγιεινό πρότυπο διατροφής να ποικίλει από 9-37%.

Η Μεσογειακή Διατροφή αποτελεί ένα από τα πιο γνωστά και μελετημένα διατροφικά πρότυπα σε σχέση με την ανθρώπινη υγεία. Αυτό το παραδοσιακό διατροφικό πρότυπο χαρακτηρίζεται από την κατανάλωση ελαιολάδου, φρούτων και λαχανικών, μη επεξεργασμένων δημητριακών και γαλακτοκομικά προϊόντα, ενώ η κατανάλωση σε ψάρια και πουλερικά, πατάτες, ελιές, ξηρών καρπών και οσπρίων γίνεται σε εβδομαδιαία βάση και η κατανάλωση του κόκκινου κρέατος σε μηνιαία βάση. Ένα άλλο κύριο χαρακτηριστικό του συγκεκριμένου διατροφικού προτύπου είναι η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, κυρίως κρασιού (1-2 ποτήρια/ημέρα), συνήθως κατά τη διάρκεια των γευμάτων.Εντούτοις, θα πρέπει να γίνει σαφές πως ενώ τα διατροφικά πρότυπα που υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου μοιράζονται πολλά κοινά χαρακτηριστικά, η κατανομή των μακροθρεπτικών ποικίλει από περιοχή σε περιοχή. Παρ’ όλα αυτά, μελέτες που έγιναν στην περιοχή της Μεσογείου, όπως και σε άλλα μέρη, ισχυρά υποστηρίζουν τον καρδιοπροστατευτικό ρόλο που έχει αυτό το συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο, κυρίως λόγω των ευεργετικών ρόλων που έχουν οι καρδιομεταβολικοί δείκτες, και πιο συγκεκριμένα λόγω της δράσης αντιοξειδωτικών και αντιφλεγμονωδών ουσιών. Παρά το μεγάλο όγκο αποδείξεων που αφορούν τη Μεσογειακή Διατροφή και τη θνησιμότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα, ο ρόλος του παραδοσιακού αυτού διατροφικού προτύπου στον κίνδυνο εμφάνισης ΠΑΑ έχει ερευνηθεί σε πολύ μικρό βαθμό. Πολύ πρόσφατα, ο Miguel Ruiz-Canela και συν., ανέπτυξαν μια τυχαιοποιημένη μελέτη την περίοδο Οκτωβρίου 2003 – Δεκεμβρίου 2010 στην Ισπανία, και αξιολόγησαν τη σχέση μεταξύ Διατροφικής Διατροφής και εμφάνισης συμπτωματικών ασθενών με ΠΑΑ, σε 7.477 ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 ή με τουλάχιστον 3 παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα, ηλικίας 55-80 ετών και χωρίς κλινικά συμπτώματα ΠΑΑ ή βασικών καρδιαγγειακών νοσημάτων. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία στις ακόλουθες ομάδες: την ομάδα με τη Μεσογειακή Διατροφή και ως συμπλήρωμα το έξτρα παρθένο ελαιόλαδο, την ομάδα με τη Μεσογειακή Διατροφή και ως συμπλήρωμα τους ξηρούς καρπούς, και την ομάδα που ακολουθούσε μια διατροφή χαμηλών λιπαρών και συντέλεσε την ομάδα ελέγχου. Όλοι οι συμμετέχοντες έλαβαν ένα ολοκληρωμένο διατροφικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα ενημέρωσης σε τριμηνιαία βάση. Και οι δύο ομάδες που ακολούθησαν τη Μεσογειακή Διατροφή εμφάνισης χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης ΠΑΑ σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου. Μια υπόθεση του ευεργετικού ρόλου της Μεσογειακής Διατροφής στην εμφάνιση ΠΑΑ μπορεί να είναι τα πλειοτροπικά ευεργετικά οφέλη στην ενδοθηλιακή λειτουργία, την αρτηριακή πίεση, τα επίπεδα των λιπιδίων και της γλυκόζης. Σε πρόσφατο άρθρο, οι Χρυσοχόου και συν., επισήμαναν με βάση προηγούμενες μελέτες ότι το να ακολουθείς σοβαρά και για μεγάλο χρονικό διάστημα τη Μεσογειακή Διατροφή έχει ένα ισχυρό και προστατευτικό ρόλο ενάντια στην εμφάνιση ΠΑΑ σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, ενώ η κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών αυξάνει τον κίνδυνο για ΠΑΑ ακόμη και σε αυτούς τους ασθενείς που καταναλώνουν συχνά ελαιόλαδο. Επιπλέον, άλλοι επιστήμονες παρατήρησαν ότι οι μακροχρόνιες επιδράσεις της άσκησης και της υιοθέτησης της Μεσογειακής Διατροφής έχει θετικές επιδράσεις στη λειτουργία των αρτηριών, ακόμη και σε μεγαλύτερης ηλικίας ανθρώπους. Σε άλλη μελέτη, οι Ραλλίδης και συν., ανέφεραν ότι η Μεσογειακή Διατροφή μειώνει την καταστροφή των ενδοθηλιακών κυττάρων και βελτιώνει την ικανότητα αναγέννησης σε άτομα με κοιλιακή παχυσαρκία, σημαντικοί κίνδυνοι και οι δύο για την ανάπτυξη εμφάνισης ΠΑΑ. Ο διαβήτης αποτελεί το σημαντικότερο κίνδυνο για την ανάπτυξη της ΠΑΑ, ενώ υπάρχουν στοιχεία που υποστηρίζουν ότι η Μεσογειακή Διατροφή έχει ευεργετικές επιδράσεις ενάντια στην εμφάνιση διαβήτη, κυρίως λόγω του υψηλού αντιοξειδωτικού προφίλ της διατροφής αυτής που μπορεί να αναστείλει την πυροδότηση του οξειδωτικού στρες, το οποίο μεσολαβεί στην εμφάνιση αντοχής της ινσουλίνης και τη δυσλειτουργία των β-κυττάρων, ενώ παρόμοια αποτελέσματα φαίνεται να έχει και η μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, που χαρακτηρίζει τη συγκεκριμένη διατροφή, και έχει συσχετιστεί με την αυξημένη ευαισθησία στην ινσουλίνη, πιθανώς λόγω αλλαγών στην αδιπονεκτίνη ή την λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας (HDL). Λαμβάνοντας υπόψη ότι η αντιμετώπιση της ασθένειας δε θα πρέπει να περιοριστεί μόνο τηνπεριφερική κυκλοφορία, αλλά θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα αντιμετώπισης και μείωσης της συστηματικής αθηρωματικής επιβάρυνσης, παράγοντες που προάγουν την καλή υγεία, όπως η υιοθέτηση της Μεσογειακής Διατροφής, θα πρέπει να συνδυάζονται με γενικές συστάσεις για την πρόληψη της ΠΑΑ. Εντούτοις, και παρά τα αποτελέσματα πολυάριθμών μελετών, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Μεσογειακή Διατροφή έχει αρχίσει να εκλείπει, ειδικά στις νεότερες γενιές. Η προστασία της διατροφής από τους προγόνους μας, πρέπει ο καθένας από εμάς να κάνει άμεσες ενέργειες, και ειδικά οι δημόσιοι φορείς υγείας, έτσι ώστε να διατηρηθεί η σοφία που κρύβεται στο συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο.

 

Προτεινόμενη ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

Chen Q, Shi Y, Wang Y, Li X. Patterns of Disease Distribution of Lower Extremity Peripheral Arterial Disease. Angiology. 2014 Mar 19. [Epub ahead of print]

Chrysohoou C, Esposito K, Giugliano D, Panagiotakos DB. Peripheral Arterial Disease and Cardiovascular Risk: The Role of Mediterranean Diet. Angiology. 2014 Oct 28. pii: 0003319714556651.

Chrysohoou C, Panagiotakos DB, Pitsavos C, Das UN, Stefanadis C. Adherence to the Mediterranean diet attenuates inflammation and coagulation process in healthy adults: The ATTICA Study. J Am Coll Cardiol. 2004;44(1):152-158.

Ciccarone E, Di Castelnuovo A, Salcuni M,  et al; Gendiabe Investigators. A high-score Mediterranean dietary pattern is associated with a reduced risk of peripheral arterial disease in Italian patients with Type 2 diabetes. J Thromb Haemost. 2003;1(8):1744-1752.

Criqui MH, Langer RD, Fronek A, et al. Mortality over a period of 10 years in patients with peripheral arterial disease. N Engl J Med. 1992;326(6):381–386.

Esposito K, Marfella R, Ciotola M, et al. Effect of a Mediterranean-style diet on endothelial dysfunction and markers of vascular inflammation in the metabolic syndrome: a randomized trial. JAMA. 2004;292(12):1440-1446.

Georgousopoulou EN, Pitsavos C, Yannakoulia M, Panagiotakos DB. The role of dietary patterns' assessment in the predictive ability of cardiovascular disease risk estimation models: a review. Int J Food Sci Nutr. 2014;65(1):3-8.

Hamalainen H, Ronnemaa T, Halonen JP, et al. Factors predicting lower extremity amputations in patients with type 1 or type 2 diabetes mellitus: a population-based 7-year follow-up study. J Intern Med. 1999;246(1):97–103.

Kastorini CM, Milionis HJ, Esposito K, Giugliano D, Goudevenos JA, Panagiotakos DB. The effect of Mediterranean diet on metabolic syndrome and its components: a meta-analysis of 50 studies and 534,906 individuals. J Am Coll Cardiol. 2011;57(11):1299-1313.

Katsiki N, Tziomalos K, Mikhailidis DP. Alcohol and the Cardiovascular System: a Double-Edged Sword. Curr Pharm Des. 2014 Jun 20. [Epub ahead of print]

Keys A, Menotti A, Karvonen MJ, et al. The diet and 15-year death rate in the seven countries study. Am J Epidemiol. 1986;124(6):903-915.

Klonizakis M, Alkhatib A, Middleton G. Long-term effects of an exercise and Mediterranean diet intervention in the vascular function of an older, healthy population. Microvasc Res. 2014;95C:103-107.

Koloverou E, Esposito K, Giugliano D, Panagiotakos D. The effect of Mediterranean diet on the development of type 2 diabetes mellitus: a meta-analysis of 10 prospective studies and 136,846 participants. Metabolism. 2014;63(7):903-911.

Maksimovic M, Vlajinac H, Marinkovic J, Kocev N, Voskresenski T, Radak D. Health-Related Quality of Life Among Patients With Peripheral Arterial Disease. Angiology. 2013;65(6):501-506.

Marín C, Yubero-Serrano EM, López-Miranda J, Pérez-Jiménez F. Endothelial aging associated with oxidative stress can be modulated by a healthy Mediterranean diet. Int J Mol Sci. 2013;14(5):8869-8889.

Panagiotakos DB, Chrysohoou C, Pitsavos C, Stefanadis C. Association between the prevalence of obesity and adherence to the Mediterranean diet: the ATTICA study. Nutrition. 2006;22(5):449-456.

Panagiotakos DB, Pitsavos C, Matalas AL, Chrysohoou C, Stefanadis C. Geographical influences on the association between adherence to the Mediterranean diet and the prevalence of acute coronary syndromes, in Greece: the CARDIO2000 study. Int J Cardiol. 2005;100(1):135-142.

Paraskevas KI, Mukherjee D, Whayne TF Jr. Peripheral arterial disease: implications beyond the peripheral circulation. Angiology. 2013;64(8):569-571.

Rallidis LS, Lekakis J, Kolomvotsou A, et al. Close adherence to a Mediterranean diet improves endothelial function in subjects with abdominal obesity. Am J Clin Nutr. 2009;90(2):263-268.

Ruiz-Canela M, Estruch R, Corella D, Salas-Salvadó J, Martínez-González MA. Association of Mediterranean Diet with Peripheral Artery Disease. JAMA. 2014;311(4):415-417.

Shammas NW. Epidemiology, classification, and modifiable risk factors of peripheral arterial disease. Vasc.. Health.. Risk Manag. 2007;3(2):229-234.

Tyrovolas S, Bountziouka V, Papairakleous N, et al. Adherence to the Mediterranean diet is associated with lower prevalence of obesity among elderly people living in Mediterranean islands: the MEDIS study. Int J Food Sci Nutr. 2009;60(Suppl 6):1-14.

UNESCO (2010). Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. http://www.unesco.org/ culture/ich/en/RL/00394 (accessed September 2014).

Willett WC, Sacks F, Trichopoulou A, et al. Mediterranean diet pyramid: a cultural model for healthy eating. Am J.Clin Nutr. 1995;61(6 Suppl):1402S-1406S.

 

 

Google analytics code maybe ?