Μεσογειακοί Στοχασμοί

Μαίρη Γιαννακούλια1, PhD, Μερόπη Κοντογιάννη1, PhD, και Νικόλαος Σκαρνάς2, MD, PhD.

1 Τμήμα Διατροφής και Διατροφολογίας, Σχολή Επιστημών Υγείας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Αθήνα, Ελλάδα

2 Τμήμα Κοινωνικής Ιατρικής, Ψυχιατρικής και Νευρολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Ελλάδα

 

 

Η ιδέα της Μεσογειακής Διατροφής υιοθετήθηκε αρχικά από το Άνσελ Κέις στη Μελέτη των Επτά Χωρών1-2. Εντούτοις, οι σημαντικές τροφές της διατροφής των ανθρώπων που ζουν γύρω από τη Μεσόγειο έχουν αναγνωριστεί εδώ και χιλιάδες χρόνια: το ψωμί, το ελαιόλαδο, και το κρασί ήταν βασικά είδη διατροφής στη διατροφή των Ελλήνων και των Ρωμαίων. Το ψωμί αποτελούσε σύμβολο της γεωπονίας και του ανθρώπινου πολιτισμού, ενώ τα ελαιόδεντρα αποτελούν την ταυτότητα των Μεσογειακών χωρών3.

Ένα από τα κύρια συμπεράσματα που ήρθαν στο φως από τη Μελέτη των επτά χωρών ήταν ότι όλα τα αίτια και τα ποσοστά θνησιμότητας από στεφανιαία νόσο ήταν χαμηλότερα στις ομάδες που είχαν το ελαιόλαδο ως το βασικό διατροφικό λίπος σε σύγκριση με τις ομάδες από βορειότερες χώρες4. Επομένως, η παρατήρηση ότι η υψηλή κατανάλωση ελαιολάδου, ψωμιού, φρούτων, λαχανικών και δημητριακών μπορεί να ευθύνεται για τα έντονα οφέλη στην υγεία, διαδόθηκε στην επιστημονική κοινότητα5. Στις μέρες μας, η έννοια της Μεσογειακής Διατροφής χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει τις παραδοσιακές διατροφικές συνήθειες των ανθρώπων που ζουν γύρω από τη Μεσόγειο θάλασσα, και μπορεί να αναπαρασταθεί σε μια πυραμίδα (Σιμόπουλος 2001, Willet και συν. 1995). Το συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο χαρακτηρίζεται κυρίως από την επάρκεια σε φυτικές τροφές: φρούτα, που αποτελούν και τα τυπικά επιδόρπια, λαχανικά, είτε ως κύρια πιάτα ή ως συνοδευτικά, πολύ ψωμί, άλλα είδη δημητριακών, όσπρια, ξηροί καρποί και σπόροι. Το ελαιόλαδο είναι η κύρια πηγή λιπαρών. Η Μεσογειακή Διατροφή περιλαμβάνει μέτρια κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων (κυρίως γιαούρτι και τυριά), χαμηλή προς μέτρις κατανάλωση ψαριών και πουλερικών, χαμηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος, ενώ το κρασί συνηθίζεται να καταναλώνεται σε μέτριες ποσότητες κατά τη διάρκεια των γευμάτων6-7.

Σε πολλές επιδημιολογικές έρευνες, όσο πιο μεγάλη είναι η υιοθέτηση του Μεσογειακού προτύπου διατροφής, όπως αυτό έχει περιγραφεί παραπάνω, τόσο πιο έντονα τα αποτελέσματα του, όπως η μακροζωία, ο χαμηλός επιπολασμός και συχνότητα πολλών χρόνιων ασθενειών (καρδιαγγειακά νοσήματα, συμπεριλαμβανομένων του εγκεφαλικού, του διαβήτη τύπου 2, και πολλών ειδών καρκίνων), σε Μεσογειακούς και μη πληθυσμούς8-20. Η Μεσογειακή Διατροφή προστατεύει επίσης ενάντια στην ελαφριάς και προσωρημένης μορφής νοητικής δυσλειτουργίας, συμπεριλαμβανομένου του Αλτσχάιμερ21-23. Οι κυριότεροι μηχανισμοί που επικρατούν και υπογραμμίζουν τα προαναφερθέντα ευεργετικά οφέλη είναι οι αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες της διατροφής αυτής. Αρκετά μεγάλη έρευνα έχει γίνει σχετικά με τα πιθανά ευεργετικά θρεπτικά συστατικά που βρίσκονται σε επάρκεια στις διάφορες μορφές της Μεσογειακής Διατροφής. Εντούτοις, οι ιδιότητες του συνολικού προτύπου φαίνεται να υπερισχύουν τις απλές επιδράσεις που έχει καθένα από τα θρεπτικά συστατικά που αυτό περιλαμβάνει. Επιπλέον, η διατροφή είναι μια περίπλοκη διαδικασία, αποτελούμενη από πολλές ατομικές συμπεριφορές, αλλά και συναναστροφή με άλλους ανθρώπους, την επιλογή ειδικών τροφών ή ομάδων τροφίμων, την οργάνωση των γευμάτων, και τις συνθήκες γύρω ή κατά τη διάρκεια του φαγητού. Έτσι λοιπόν, ο τρόπος ζωής μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο όπως η τροφή αυτή καθ’ αυτή.

Στην πραγματικότητα, όπως και στην αρχική δουλειά του Άνσελ Κέις2, καθώς επίσης και στην Μεσογειακή Πυραμίδα6, οι επιλογές του τρόπου ζωής επισημαίνονται ως σημαντικά συστατικά του Μεσογειακού τρόπου ζωής: εκτός από τη φυσική δραστηριότητα, οι παράγοντες που αφορούν τον τρόπο ζωής κι έχουν τραβήξει την προσοχή είναι η κοινωνική υποστήριξη, το μοίρασμα του φαγητού, η ύπαρξη μακροσκελών γευμάτων και οι γιορτές που ακολουθούν κάθε φορά μετά τα γεύματα. Το μοντέλο της μοντέρνας Μεσογειακής Διατροφής δίνει ξανά έμφαση στην προσέγγιση του τρόπου ζωής26. Επιπλέον, οι έννοιες της μετριότητας στην κατανάλωση φαγητού και η λιτότητα προωθούνται. Η προτίμηση σε εποχιακά, φρέσκα και ελαχίστως επεξεργασμένων τροφίμων μπορεί, σε μερικές περιπτώσεις, να μεγιστοποιήσει την περιεκτικότητα σε θρεπτικά συστατικά και μόρια προερχόμενα από τη διατροφή που παρέχουν προστασία στον οργανισμό. Η κατανάλωση παραδοσιακών, τοπικών, φιλικών προς το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα προϊόντων συνηγορούν στον αειφόρο χαρακτήρα της διατροφής. Η έννοια του κεφιού και του γλεντιού κατά τη διάρκεια του γεύματος είναι σημαντική, καθώς συμβάλλει στην ενδυνάμωση των σχέσεων και την κοινωνικοποίηση, την επικοινωνία και την κοινωνική υποστήριξη, ενώ η αφιέρωση αρκετού χρόνου και χώρου με τις ασχολίες της μαγειρικής επίσης τονίζεται. Τέλος, η καθημερινή καθιέρωση φυσικής δραστηριότητας μέτριας έντασης (τουλάχιστον 30 λεπτών μέσα στη μέρα) και επαρκής ύπνος και ξεκούραση κατά τη διάρκεια της μέρα (σιέστα) εξυπηρετούν βασικά συμπληρωματικά στοιχεία στο πρότυπο διατροφής.

Μπορούμε, λοιπόν, να πούμε ότι οι τροφές είναι το σώμα της Μεσογειακής Διατροφής, ενώ ο τρόπος που τρώμε και ζούμε μέσα στην κοινωνία είναι η καρδιά της πολιτιστικής μας κληρονομιάς; Μεσογειακοί στοχασμοί, λοιπόν!

 

Βιβλιογραφία

  1. Nestle, M., Mediterranean diets: historical and research overview. Am J Clin Nutr, 1995. 61(6 Suppl): p. 1313S-1320S.

2.  Keys, A., Coronary heart disease in seven countries. Circulation, 1970. 41(4 Suppl): p. I1-198.

3.  Ferrari, R. and C. Rapezzi, The Mediterranean diet: a cultural journey. Lancet, 2011. 377(9779): p. 1730-1.

4.  Keys, A., et al., The diet and 15-year death rate in the seven countries study. Am J Epidemiol, 1986. 124(6): p. 903-15.

5.  Sofi, F., et al., Mediterranean diet and health. Biofactors, 2013. 39(4): p. 335-42.

6.  Willett, W.C., et al., Mediterranean diet pyramid: a cultural model for healthy eating. Am J Clin Nutr, 1995. 61(6 Suppl): p. 1402S-1406S.

7.  Kafatos, A., et al., Mediterranean diet of Crete: foods and nutrient content. J Am Diet Assoc, 2000. 100(12): p. 1487-93.

8.  Trichopoulou, A., et al., Adherence to a Mediterranean diet and survival in a Greek population. N Engl J Med, 2003. 348(26): p. 2599-608.

9.  Sofi, F., et al., Accruing evidence on benefits of adherence to the Mediterranean diet on health: an updated systematic review and meta-analysis. Am J Clin Nutr, 2010. 92(5): p. 1189-96.

10. Lopez-Garcia, E., et al., The Mediterranean-style dietary pattern and mortality among men and women with cardiovascular disease. Am J Clin Nutr, 2014. 99(1): p. 172-80.

11.  Couto, E., et al., Mediterranean dietary pattern and cancer risk in the EPIC cohort. Br J Cancer, 2011. 104(9): p. 1493-9.

12.  Estruch, R., et al., Primary prevention of cardiovascular disease with a Mediterranean diet. N Engl J Med, 2013. 368(14): p. 1279-90.

13.  Barzi, F., et al., Mediterranean diet and all-causes mortality after myocardial infarction: results from the GISSI-Prevenzione trial. Eur J Clin Nutr, 2003. 57(4): p. 604-11.

14.  de Lorgeril, M., et al., Mediterranean diet, traditional risk factors, and the rate of cardiovascular complications after myocardial infarction: final report of the Lyon Diet Heart Study. Circulation, 1999. 99(6): p. 779-85.

15.  Abiemo, E.E., et al., Relationships of the Mediterranean dietary pattern with insulin resistance and diabetes incidence in the Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis (MESA). Br J Nutr, 2013. 109(8): p. 1490-7.

16.  Martinez-Gonzalez, M.A., et al., Adherence to Mediterranean diet and risk of developing diabetes: prospective cohort study. BMJ, 2008. 336(7657): p. 1348-51.

17.  Romaguera, D., et al., Mediterranean diet and type 2 diabetes risk in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC) study: the InterAct project. Diabetes Care, 2011. 34(9): p. 1913-8.

18.  Esposito, K., et al., Effects of a Mediterranean-style diet on the need for antihyperglycemic drug therapy in patients with newly diagnosed type 2 diabetes: a randomized trial. Ann Intern Med, 2009. 151(5): p. 306-14.

19.  Itsiopoulos, C., et al., Can the Mediterranean diet lower HbA1c in type 2 diabetes? Results from a randomized cross-over study. Nutr Metab Cardiovasc Dis, 2011. 21(9): p. 740-7.

20.  Toobert, D.J., et al., Biologic and quality-of-life outcomes from the Mediterranean Lifestyle Program: a randomized clinical trial. Diabetes Care, 2003. 26(8): p. 2288-93.

21.  Psaltopoulou, T., et al., Mediterranean diet, stroke, cognitive impairment, and depression: A meta-analysis. Ann Neurol, 2013. 74(4): p. 580-91.

22.  Singh, B., et al., Association of mediterranean diet with mild cognitive impairment and Alzheimer's disease: a systematic review and meta-analysis. J Alzheimers Dis, 2014. 39(2): p. 271-82.

23.  Scarmeas, N., et al., Mediterranean diet and risk for Alzheimer's disease. Ann Neurol, 2006. 59(6): p. 912-21.

24.  Scarmeas, N., Mediterranean food for thought? J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2013. 84(12): p. 1297.

25.  Martinez-Lapiscina, E.H., et al., Mediterranean diet improves cognition: the PREDIMED-NAVARRA randomised trial. J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2013. 84(12): p. 1318-25.

26.  Bach-Faig, A., et al., Mediterranean diet pyramid today. Science and cultural updates. Public Health Nutr, 2011. 14(12A): p. 2274-84.

 

 

 

Google analytics code maybe ?